3 mars 2026
Dite ramazani, jam ne dyqan, qe e rihapa pas 2 vjet e gjysme pauze, Kur su semur baba, Liljana duheshte te kujdeset per prinderit e mi dhe e dhame dyqanin me qera. Baba nuk jetoi edhe shume. Keto dy vite e kaloja kohen e lire disi me bletet, ndertova nje shtepi te vogel ne Bomove. Pasi avoktja qe e kishte dyqanin me qera e leshoi se shkoi ne Amerike, e hapa perseri sy dyqan per Lodra per femije, do ta provoj a do te kete sukses a jo.
Sot ka vdeke Lirka e halles Muzafer, shkova ne Spital ku akoma ishte kufoma, u shpreha ngushellime.
Mbasi eshte ramazan dhe nuk kam nerva te punoj dicka , i shkruajta gazetes Rruga e Arberit se ma ka premtuar ta botoje nje bisede me Baben por u nderpre botimi, tani me shkrujaten se do filloj te botohet perseri dhe ua dergova edhe njehere artikullin, do shofim a do e botojne, artikulli eshte ky
Një jetë mes zhgënjimit
dhe shpresës Shiqiri Markja
Nje bisede me baben
Nje mbasdite me diell në ballkonin qe baba e quante Kryet e shkallëve ku ne
mbremjet verore e cakronim nga nje gote raki rushi e cila na e shtoi muhabetin,
qe na fakt baba kishte deshire qe ta tregonte jeten e vete, por qe duheshte pak
ta nxitesh.
Une sa per ta nxitur i
them,
-
A u lodhe o babe?
Se sipas moshes qe ke me
vjen cudi ku e gjen gjithe
kete force per te hecur?
Kam lindur ne 1938 pra kam 74 apo 75 vjet. Fale zotit si per kete moshe kam
shendet te mire, por ja kemba me pengon se do te ecja edhe me shume.
- Or babe , shyqyr që je mirë, por më trego kur ka qenë më mirë tani a ma
përpara, si e krahasoni kohen e femijeris suaj me kohen e sotme?
Baba u qesh dhe e hapi librin e kujtimeve qe e kishte pa fund.
- Kane qene kohe te veshtira. Babai im (Mersim Markja) ne fakt ishte i pasur,
ne kishim shume toke e bageti, kishim 4 punetor, njeri shkonte me dhen, njeri
me dhi, dy e punonin token, une si i vogel kujdesesha per qengjat, nena ime qe
ishte nga Kovashica e Maqellares e bija e Elmaz Jasharit kujdesej per ushqimin dhe per bletet, kishte
edhe nje grua qe i ndihmonte ne punet e shtepise.
Ne kohen e italise kur kapitulloi Italia dhe ushtaret italiane i vrisnin
gjermanet, familja jone u shtua edhe me nje ushtar italian, Andon Omore e
quanin ai qendroi 2 vite e gjysem ne shtepine tone, edhe ai punonte me ne, ai
me mesonte italisht, e mbaj mend bukes i thonte pane. Eh thonte une nga oficer
tani po i ndihmoj Babës mersim në Bujqësi, ishte qytetar i shkreti.
Vellai im Dauti ishte kapter ne Zhupe, edhepse ishte lufte ai u kujdes mjaft
per banoret e Zhupes dhe prej atehere ne kemi shum miq nga Zhupa.
Shkollen e kishim ne Bomove, mesuesit i kishim shume te mire, Skender Dacin e
Faton Dacin, kurse ne Diber Medat Camin.
Me kujtohet një ngjarje, një ditë mësuesi Medat Cami ne mesim na tregoi se ka dale nje
radio ku e shikon njeriun si i jep lajmet dhe kendon. Kur erdhem ne Bomove
pleqt tone, qe mas dite rinin ne bahce,
pinin raki e hanin mjalte, na pyeten si kaluat sot, çkishte ndonjë të re Kaj
Shehëri, ne i tham se na tha mësuesi se ka dalë një radio që e shohësh njeriun,
ata qeshën ahahaa u paska rejt mësuesi, nuk dinin njerëzit atëherë.
Në shkollën lart që i thonim gjimnaz na mësonte Esat Mezexhiun te
cilin e Burgosen komunistet.
E mbaj mend në orë të mësimt na erdhën dy inspektorë, u ulën në fund të
klasës dhe kur mbaroi mësimi e morën zotëri Esatin dhe e burgosën.
Në këmbë shkonim dhe vinim në shkollë, ishte vështirë sidomos Dimrit.
Tani fëmijët rriten në kushte të mira falë zotit asnjëherë nuk ka qenë më mirë
se tani.
Ne më të vështirë e kishim pas luftës.
Edhe pse baba im nuk mireshte me politikë, ishte bujk, por ishte i pasur.
Komunistët kishin për qëllim që ti shkatërojnë të pasurit, tatim na mernin ne
sa gjithë fshatit, shumë shpesh na bastisnin që të na gjejnë armë, ja në ball e
kam shenjë, isha i vogël natën erdhën komunistët dhe i shkepnin dërrasat e
dyshemesë të gjenin armë, një partizane vajzë e kishte mbështetur pushkën
e saj në mur, ajo ka rëshqitur e më ka çarë ballin.
Njëherë më kujohet e lidhën babën për parmakët e shkallave dhe Staf Leshi i
thonte Babës, ti bësh dua Meleqkës ( nënës sime, se e kishte nënën kushërirë)
se e djeg këtë shtëpi.
Shkoi nëna në mëngjes tek Aqif Lleshi se e kishte djalë halle, dhe e luti që ti
thotë Stafës të na lejë rehat.
A vazhduan gjatë presionet e komunistëve?
Po vazhduan të na kontrollonin, i bënin presion Vëlla Dautit, na konfiskuan
tokë me reformën agrare dhe ua dhanë tokën tonë kushërinjve tonë, me qëllim të
shkaktojnë përçarje.
Por më e keqja na erdhi kur Iku në Shqipëri Aqif Lleshi.
Të gjithë miqt e tyre i internuan, edhe famijen time gjithashtu sepse nëna ime
e kishte kushëri.
Babën dhe Dautin i Burgosën kurse ne fëmijët dhe nënën na internuan në fillim
në Manastir në një fshat të bërë posaçërisht Novo Selo, e pastaj na Veles, në
një vendbanim Gradsko.
Na i konfiskuan dhentë, lopët, dhitë, kuajt, bletët gjithçka, e kur erdhëm na
kthyen shumë pak 2 lopë 10 dele e 3 bletë.
- Si u trajtonin në Internim?
Si armiq të popullit, ne kishim pak fat se nëna kishte ca para dhe të paktën
blenim bukë dhe nuk ishim të uritur. Motrën e madhe e kishim të martuar tek
Familja e Dishave në Dibër të cilët po ashtu ishin të pasur, edhe ata shpesh na
dërgonin ushqim dhe veshmbathje. Por edhe ata pas një kohë u detyruan të emigrojnë
në Turqi. Shume familje u internuan, por me duhet ta them se fshataret
maqedonas na trajtonin mire, edhe ata ishin te varfer, por kur kishin mundesi u
jepnin buke femijeve qe lypnin buke.
- Derisa ju ishit në internim Baba dhe mixha Daut ishin në Burg?
Ishin në Burg, unë njëherë shkova e vizitova babën në Burg, nga Velesi me tren shkova në Manastir te baba në burg. U gëzua
baba kur më pa, por policët ma morën ushqimin që ja dergova dhe nuk ja dhanë
babës. E hudhën në tokë.
Atyre u kishin montuar sikur kanë bashkëpunuar me një disident nga Gostivari,
Sali Lisin, e sikur këta i kanë mbajtur lidhjet e tij me Shqipërinë edhe atë
përmes një djali prej familjes Cami nga Viçishti. I kishin detyruar dy
kushërinj tonë Xhetanin dhe Izetin të dëshmojnë kundër. Por fati ishte në
anën tonë se në fakt ai djali prej Viçishti kishte pas vdekur disa vite më parë
dhe akuza u shkoi huq, Baba dhe Dauti u liruan por i burgosën për dëshmi të
reme Xhetanin dhe Izetin, vetë i detyruan vetë i dënuan, ka qenë shumë keq.
Edhepse u liruan babën e kishin malltretuar keq dhe e kishte humbur shëndetin,
nuk shkoi gjatë dhe baba vdiq.
- Keni kalur kohë të vështira, shtoj per ta nxitur muhabetin
Gjithmonë, kemi hjekur keq.
Sërbët, duhet të ketë qenë diku viti 1913 , për një ditë në fshatin
Kovashicë ma kanë pushkatuar
Edhe gjyshin Elmaz Jasharin edhe dajën Tosumin i cili në atë kohë ka qenë i
fejuar. I kanë pushkatuar në oborr të shtëpisë.
Per ta shtuar muhabeti vazhdova ta pyes,
-
Pas
mbylljes së kufirit nëna mbeti në Jugosllavi, a kontaktoi me familjen e saj në
Shqipëri.
Në fillim shkonim te dajat, pastaj u mbyll kufiri dhe shumë gjatë nuk
kontaktonim fare, më vonë shkëmbenim letra, Letra na dergonte Sakipi, Qemali
dhe Emini. Emini ishte mësues në Maqëllarë dhe na shkruante letra shumë të
bukura dhe fëmijët i lexonin shumë shpesh. Diku 1980 na erdhi letër se Daja
Dalip është sëmurë dhe ka shpreh dëshirën ta sheh nënën. E dërgova nënën ne
Beograd në Ambasadë ku i mora vizë dhe e përcolla në Qafthanë ku për herë të
parë u takova me Sakip Jasharin që kishte dalë ta pret hallën. Nëna qëndroi 4
muaj te Sakipi në Peshkopi por nuk arriti ta takojë Dalipin i cili ata ditë kishte
vdekur. Por u çmall me dajën Shahin, djemt dhe vajzat e tij Safijen, Nazen,
Adivijen dhe nuset e Sakipit, Eminit, Qemalit, fëmijët, atje takoi edhe Haxhi
Lleshin, o cili shumë vite më vonë erdhi ta na takojë në Dibër etj...
- Aj me trego pak per rinine ?
Po, pas vdekjes së babës filluan ta ringjallim ekonominë pak nga pak, u
martova me Atixhen nga Familja Kaja, e së bashku e rinisëm jetën, 2 vite mi
mori ushtria ku isha shënjestar me top kundrajror në Sisak të Kroacisë. Atje me
dy shokë u bëmë si vëllezër, Shaip Zekën nga Gjilani, vëllau i Dëshmorit Kadri
Zeka dhe Avni Orhani nga Kranja e Prespës.
Por përsëri më dogji fati, në një aksident pune humba këmbën dhe
aty mu humbën shpresat e jetës.
- Por vazhdove ?
Së pari gruaja ime më tha, mos u mërzit unë do të punoj 4 herë më shumë
dhe do ta përballojmë.
E pastaj më ndriti fati.
Gjithë Dibrës i erdhi keq për mua dhe
vinin më vizitonin. Një ditë në vizitë më erdhi Kryetari i Dibrës Abdul Vojnika
me shokët e tij. Kushëriri im Islami gjatë bisedës i thotë : Zotni kryetar çka
do të bëhet halli i këtij djali të ri, si do e mbajë familjen?
Abdul Vojnika tha le ta vendosë protezën dhe le të vijë tek unë në Bashki. Pasi
e vendosa protezën me Islamin shkuam në Bashki, e Kryetari më dërgoi tek
ndërmarja tregtare 8 Shtatori e më punësoi në arkë në vetëshërbim e më
tha:
Shiko unë ta gjeta punën, në je i zoti mbaje nëse jo skam çka tët bëj, unë iu
betova se nëse nuk e mbaj punën do të hidhem në lumin Drin. 40 vjetë
punova dhe e mbajta besën, nuk përvetësova asnjë denar, por punova me nder deri
në ditën e fundit. Por falë zotit më ka hecur mbarë, i rrita fëmijët i
shkollova, të katërt, dalin e madhe Mersimin e kam gjykatës, vajzën e madhe
Lutfijen Pedagoge, ti Shuip inxhinier,
vajzën e vogël Bletën profesore. Jam shumë i kënaqur.
A kishe qejf ti takosh e ushtrisë?
Po po kam mbajtur lidhje vazhdimisht dhe kemi vizituar njëri tjetrin, Avniu
është akoma gjallë në Kranj, në Prespë.
Shaipi ndëroi jetë vitin e kaluar.
Po te tregoj një Histori me Shaipin.
Nuk më kujtohet viti por ishin vite të rënda pas 1981 shin.
Në telefon në Shtëpi më mer nga Gjilani në Telefon Shaip Zeka.
Shyq më thotë kam një hall vetëm ti mund të më ndihmosh. Bujrum i then e ke
vëllaun në Dibër urdhëro.
Nusja e vëllait tim Kadriut (Kadriun e kishte vrarë UDBja bashkë me
Vëllezërit Gërvalla) Saimja ka ardhur ilegalisht nga Gjermania se e martoi
vëllaun e saj Ahmet ISUFI ( ka qenë ministër në qeverinë e Haradinajt)
dhe i janë vënë pas policia. Sille këtu i them e do ta nxjer në Shqipëri.
Erdhën të gjithë, Shaipi me vëllaun Xhelën, Ahmetin, nusen e re dhe
Saimja. Pas qëndrimit disa ditë në Dibër, Djali im Mersimi e dërgoi në
Maqëllarë tek Emin Jashari, të nesërmen Meleqi me furgon e dërgoi në aeroport
dhe ajo shkoi në Gjermani. Ishte festë kur u paraqit nga Gjermania.
Tek Shaipi isha edhe kur i sollën eshtrat e heronjve në Gjilan dhe mora pjesë
në rivarimin e eshtrave të Kadri Zekës.
Pra aritët që tja dilni dhe të jeni të kënaqur prej jetës edhepse keni
pasur aq fatkeqsi në rini
Falë zotit,
Pas tërmetit erdhëm në qytet, vazhdova me punë në vetëshërbim, fëmijët edhe
mësonin edhe punonin, siç thashë të gjithë mbaruan fakultetet, u punësuan,
plaga e gurbetit më ka prekur edhe mua, vajza Lutfija, ishte mësuese por edhe
burrin e kishte doktor, por shkoi në Amerikë, por është mirë, djalin e ka
doktor, vajzën inxhiniere por vajza dhe dhëndri nuk punonë si mjek e pedagogë.
Të gjithë fëmijët i kanë shtëpitë e veta, të tre i kam në rreth prej 200
metrash. I shkollojnë fëmijët, 3 prej tyre veç më jan doktorë. Unë jetoj me me
ty Shuipin qe ke një nuse të mrekullueshme e bija e Astrit Zllatkut, e që
kujdeset për mua dhe gruan. Falë zotit jemi të dy moshatarë dhe jemi duke e
kaluar pleqërinë bashkë.
Çdo ditë e mar gazetën Koha, dikur e mirja Rilindjen, një herë në
muaj ma sjellish gazetën Rruga e Arbërit. Lexoj edhe ndonjë libër të
shkrimtarëve Dibran, Mois Murës, Nuri Kolecit, Atli Demës, Kadri Demës, Bashkim
Lleshit, Munir Hoxhës etj..
- Por sun rishe pa shku ne Bomovë?
Patjetër, shkoj shumë shpesh, ju të dy djemt e mi e keni trashëguar
rruajtjen e bletëve dhe kani parqe bletësh në Bomovë. Shkoj shumë shpesh, kur
shkoj atje flej më mirë, se është ajri i pastër.
Tani edhe rruga është me asfalt. Rrugën e bëri Argëtim Fida kur ishte kryetat
bashkie.
Kur isha i ri së bashku me kushërinjt e mi sidomos Arifin, Lavdërimin, Sabriun,
Tairin organizonim aksione për ti mirëmbajtur rrugët sidomos rrugën për në
Dibër. Gjenerata jonë ishim shumë solidar dhe ndihmonin të gjithë për ta
mirëmbajtur fshatin.
-Po pse u shpërngulën banorët e fshatit kur është kaq afër.
Ehh, ne nuk ishim fshat si fshatrat e tjerë, ne ishim një Familje. Gjyshi jonë
i madh Sal Markja ka ardhur nga fshati Zogje dhe e ka ble Bomovën, i ka sjellur
6 djemt e tij këtu, këtu e ka ndërtuar edhe kullën e re, se kullën e vjetër e
ka në Zogje.
Prej 6 djemve të tij jemi të gjithë ne tani.
Bomova ishte rreth lumit Drin i cili është edhe kufiri. Mbi fshat ishte
karakolli i ushtrisë të Jugosllavisë, pra ne ishim në brezin kufitar. Sa
perëndonte dielli ne duheshte të mos dalim nga fshati. Shpesh ushtria na
provokonte, njëherë Fadilin djalin e mixhës sim gati e vranë se ishte vonuar në
arë.
Ishim si në shtetrrethim, u detyruam të shpërngulemi në qytet. Unë 10 vjet
shkoja në punë me kalë, dimrit sidomos ishte shumë rëndë. Ndoshta po ta bënin
rrugën që atëherë edhe ujin e pishëm edhe mund të rinim.
Shkollën e kishim të re, edhe xhaminë. Që ta mirëmbanim shkollën dhe xhaminë ne
i falëm tokë edhe për xhaminë edhe për shkollën.
Prej familjes tone gjyshi i mash ka qen i njoftun Sal Markja, por ju si i
moshuar si e vlerësoni ka vdekur Sal Markja apo jeton?
- Hehehe i ke fjalët me kunj.
Jeton Sal Markja jeton, gjeneratat e reja të familjes sonë janë shkolluar siç
thash unë i kam të katërt me fakultete dhe punojnë me nder, prej familjes sonë
ka gjykatës, ka doktorë, inxhinierë, profesorë, ekonomistë, kemi ambasadorë,
kemi biznesmenë edhe atë këtu, në Amerikë, Gjermani, Austri, Shqipëri, djemtë
dhe vajzat tona na bëjnë krenar.
- Të lodha, por çka do ti porosisje të rinjtë e sodit.
Po, ma e para ta duan vendlindjen tokën e tyre, se për tokë bëhen luftat nëpër
botë e dyta të shkollohen, të shkollohen djemtë e vajzat dhe e treta çka do që
të punojnë ta bëjnë punën me nder.
Me te vertete u lodh duke treguar, pasi i lagu buzet me raki rushi, i vendosi
syzat dhe morri gazeten Rruga e Arberit te lexon, lexoi nja dy reshta dhe tha: Ishalla te ngjefi te
hapet tuneli i Murizit te shkoj edhe njehere ne Tirane drejt pa hipur atje ne
ate bajpas.
Dielli kishte perënduar.
Baba nuk është, Por fjala e tij vazhdon të jetojë.
Duajeni Atdheun dhe punoni me nder!
Ka mbetur edhe dy ore deri ne iftar, ne dyqan ska pune hic , dy tre vogelsina kam shitur.

